Jaar zonder zomer

Het jaar zonder zomer is een bijnaam voor het jaar 1816. In Noord-Europa en het noordoosten van de Verenigde Staten waren de zomermaanden van dat jaar ongebruikelijk koud. In juni en juli kende het noordoosten van de VS ieder etmaal nachtvorst. Zowel in Europa als in de VS kwam die zomer hevige sneeuwval voor. Vanaf augustus zette in Europa de nachtvorst in, met massale misoogsten als gevolg.

De oorzaak van het jaar zonder zomer was lang onbekend, hoewel hypothesen direct de kop opstaken. De Leydse Courant schreef al op 22 juli 1816: "Men schrijft de geheel ongewoone weergesteldheid, waarmede een groot gedeelte van Europa thans geplaagd is, aan een of anderen buitengewonen natuurschok, misschien aan eene groote aardbeeving, of het uitbarsten van eenen vuurberg op eenig punt des Aardrijks toe, en vreest deswegens weldra treurige berigten te vernemen." De klimatoloog William Humphreys was een eeuw later nog niet veel verder toen hij in 1920 stelde dat de koude zomer kon zijn veroorzaakt door een vulkaanuitbarsting (een vulkanische winter). Eind 1815 en begin 1816 was in Hongarije en Italië rode en bruine sneeuw gevallen (sneeuw met vulkanische as). In de Verenigde Staten was een 'droge nevel' waargenomen, die niet oploste door regen of wind en de zon zo verduisterde dat de lucht rood kleurde en zonnevlekken met het blote oog zichtbaar werden.

Tegenwoordig wordt de uitbarsting van de vulkaan Tambora op het eiland Soembawa op 10 april 1815 als oorzaak gezien. Het is de grootste vulkaanuitbarsting in de recente wereldgeschiedenis. Tot 2500 kilometer verder hoorden mensen hoe de bovenste helft van de vulkaan weggeblazen werd. Daarbij viel het jaar 1816 in een periode van relatief lage zonneactiviteit; het Daltonminimum.