Kluger Hans (paard)

Kluger Hans was een paard waarvan in het begin van de 20e eeuw beweerd werd dat het kon rekenen en diverse andere vaardigheden had aangeleerd. Het werd door Wilhelm von Osten in Rusland gekocht. Hans leefde van circa 1885 tot 1916.

Wilhelm von Osten was een academisch opgeleide wiskundeleraar van zeer goede komaf; zijn vader was baron. Wilhelm kocht in 1888 een paard dat hij voor zijn koets spande. Wat hem opviel was dat het paard, dat hij Hans noemde, duidelijk de breedte van een doorgang en de breedte van de koets kon inschatten. Het paard kon beide variabelen met elkaar in verband brengen en er zijn handeling op afstemmen. Von Osten was er, zoals menig onderzoeker tijdens de eeuwwisseling, van overtuigd dat dieren een hoge, bijna menselijke intelligentie konden hebben. Hans stierf echter vroegtijdig aan kolieken op twaalfjarige leeftijd. Het was de era dat vele psychologen dweepten met frenologie of schedelkunde en von Osten hield de schedel van Hans, omdat hij vond dat deze opvallend groot was.

In 1890 kocht von Osten in Rusland een vijfjarige hengst van het draverras Orlov, die hij eveneens Hans noemde. Dit paard zou hij niet als koetspaard inzetten, maar louter als een onderzoeksdier voor zijn autodidactische dierenpsychologieproeven op de binnenhof van zijn woonplaats. Hans was niet het enige dier dat hij voor zijn intelligentieproeven zou aanwenden, hij had ook een kat en een beer, maar daarmee lukte het niet. Hans viel uitermate op, want hij kon inderdaad rekenen, lezen, kunstwerken herkennen en in 1902 publiceerde, of eerder annonceerde, von Osten in een toonaangevend militair tijdschrift (Militärwochenblatt) het kunnen van Hans, waarop generaalmajoor en paardenkenner Eugen Zobel Hans persoonlijk kwam onderzoeken op de binnenplaats van von Ostens woonblok.