Paleis voor Volksvlijt

Het Paleis voor Volksvlijt was een groot glazen gebouw voor tentoonstellingen, concerten en theater aan het Frederiksplein in Amsterdam. Het werd gerealiseerd door de Vereeniging voor Volksvlijt tussen 1859 en 1864. In april 1929 werd het door brand verwoest. Het was gesitueerd op de as van de Sarphatistraat op het Frederiksplein, net voor de plaats waar sinds 1968 het pand van De Nederlandsche Bank staat.

Het paleis werd ontworpen door architect Cornelis Outshoorn en was geïnspireerd op het Crystal Palace in Londen, gebouwd voor de Great Exhibition van 1851. Belangrijke drijvende kracht achter de realisatie was de Amsterdamse arts Samuel Sarphati. De Nederlandse achterstand op industrieel gebied bleek hem bij bezoek aan de Great Exhibition. De mede door hem in 1852 opgerichte Vereeniging voor Volksvlijt wilde de bevordering van de vaderlandse nijverheid, onder meer door middel van tentoonstellingen. Vervolgens rees het plan voor een permanent tentoonstellingsgebouw in Amsterdam. In 1853 diende Sarphati daartoe een verzoekschrift in. Het Paleis voor Volksvlijt zou deel uitmaken van een omvangrijk uitbreidingsplan, waarin ook de Amsteloever en het gebied van de huidige wijk De Pijp waren opgenomen. In 1855 stemde de Amsterdamse gemeenteraad met het plan in.

De vereniging schreef in 1856 een prijsvraag uit, maar geen van de ingezonden ontwerpen werd bekroond. Daarna werd Outshoorn benaderd. De bouw van zijn ontwerp begon op 7 september 1859 met het slaan van de eerste paal, in het bijzijn van koning Willem III. Op 16 augustus 1864 werd het gebouw geopend. Het was gemaakt van glas en gietijzer, had een koepel van 64 meter hoogte en werd verlicht door zesduizend gaslampen, destijds een nieuwe uitvinding. Vanaf 1865 waren er wekelijks concerten door het Paleisorkest met als dirigent Joh. M. Coenen, na 1891 Richard Hol.