Velsen

Velsen () is een gemeente in de IJmond-regio (Midden-Kennemerland), in de provincie Noord-Holland. De gemeente telt 70.368 inwoners (1 januari 2026) en heeft een oppervlakte van 52,87 km² (waarvan 6,30 km² water). De gemeente Velsen bevat de plaatsen Driehuis NH, IJmuiden, Santpoort-Noord, Santpoort-Zuid, Velsen-Noord, Velsen-Zuid en Velserbroek.

De eerste cultuursporen binnen de gemeentegrenzen zijn gevonden bij het uitgraven van de Westbroekplas te Velserbroek en betreffen die van mensen van de zogenoemde midden- tot laatneolithische Vlaardingencultuur (ca. 3500–2500 v.Chr.)

Uit wat latere tijd zijn in de Velsense omgeving resten van de enkelgrafcultuur (ca. 2600 v.Chr.) gevonden. Het oude dorp Velzen, thans Velsen-Zuid ligt zelf niet op een strandwal, maar op een oeroude strandvlakte. De bewoonbare en inderdaad herhaaldelijk bewoonde strandwal ligt zo'n 400 m. westelijker. Tot de oudste archeologische vondsten behoort eveneens een grafheuvel uit de Late Steentijd (ca. 2000 v.Chr.), eertijds opgeworpen in een kweldergebied met riet- en veenmoerassen tussen de oude duinen die werd aangetroffen bij Westlaan-Noord te Velserbroek. Een tweede grafheuvel op dezelfde plek, aangelegd voor een leidersfiguur stamt uit de Midden-Bronstijd (1400–1200 v.Chr.). Deze heuvel bevatte gouden sieraden, een bronzen pronkbijl en resten van een bronzen zwaard. De mannelijke overledene van wie het lijksilhouet nog zichtbaar was, lag begraven bovenop een omgekeerde houten bekisting.