Basy (instrument)

Basy, inaczej basetla lub basetnia – polski ludowy instrument smyczkowy o niskiej skali, o kształcie przypominającym wiolonczelę, zwykle wielkości pośredniej między wiolonczelą a kontrabasem. Pełni funkcję rytmiczną i jest podstawą do melodii granej przez skrzypka. Od lat 50./60. sukcesywnie wypierany przez harmonię, a następnie akordeon w składzie kapel wiejskich.

Basy różnią się między sobą sposobem wykonania (dłubane lub klejone) a także ilością strun – od 2, przez 3 (jest to najpopularniejszy wariant), aż po inspirowane kontrabasem 4-strunowe. Różnice można zauważyć także w sposobie gry – starsze basy nie posiadały podstrunnicy, wobec czego nie skracano strun palcami, a jedynie przesuwano po nich smyczkiem. Ten także mógł być zbudowany w różnoraki sposób – początkowo był to wygięty w łuk patyk z naciągniętym włosiem z ogona ogiera lub wałacha, później zaczęto budować smyczki przypominające te profesjonalne: płaskie, wraz z ruchomą żabką do regulacji naciągu włosia. Nie mają mikrostroików w strunniku, a drobnych korekt wysokości dźwięku dokonuje się naciskając lekko strunę na wysokości szyjki (by obniżyć dźwięk) lub komory kołkowej (aby go podwyższyć).

Ludowi lutnicy wytwarzający basy nie mieli dostępu do wykonanych lutniczo wiolonczel czy kontrabasów, toteż wykrój instrumentu uzyskiwano w inny sposób. Za pomocą lampy naftowej lub świecy rzucano cień skrzypiec na ścianę, z którego powiększonego, ale też zdeformowanego kształtu tworzono wykrój. Z tego powodu basy wykonane w ten sposób wyglądają bardziej jak powiększone skrzypce, aniżeli kontrabas; różnią się także między sobą wyglądem.