Demokracja ateńska

Demokracja ateńska – forma ustroju polis ateńskiej, położonej w greckiej krainie Attyce. Zazwyczaj uważa się, że trwała od początków VI do połowy IV wieku p.n.e., z przerwami w V wieku p.n.e. Według niektórych ocen, w Atenach okresu Peryklesa, obywatele z prawem głosu (demotes) stanowili około 40 tysięcy, spośród około 120 tysięcy ogółu ludności. Było to jedno z większych miast, gdyż w tamtych czasach sporej wielkości miasta liczyły ok. 10 tys. obywateli. Państwo to było pierwszą i w czasach starożytnych najważniejszą z demokracji. W języku greckim słowo demokracja od starożytności do dziś pełni też funkcję określenia republika.

Podstawą demokracji ateńskiej były rządy ludu (demos), rozumiane jako sprawczość i decyzyjność eklezji (zgromadzenia ludowego), rotacyjność urzędów i masowe, bezpośrednie uczestnictwo obywateli (obywatelstwo wówczas posiadała jednak mniejszość Ateńczyków). Nie wszyscy badacze zgodni są co do określania takiego systemu demokracją, z uwagi przede wszystkim na elitarność grupy posiadającej obywatelstwo (ok. 40 tys. obywateli - 80 tys. nie-obywateli). Na zgromadzeniach wszyscy pełnoprawni obywatele płci męskiej brali udział w głosowaniu (demokracja bezpośrednia). Wszystkie najważniejsze decyzje o znaczeniu państwowym podejmowane były przez Zgromadzenie Ludowe, a ich wykonawcami byli archonci. Głosowanie odbywało się w miejscach publicznych (agora, pnyks) zwykle przez podniesienie rąk, czasem przez fizyczny podział („Wszyscy, którzy są za, idą na lewo”). W sytuacjach szczególnej wagi stosowano także inne metody, np.: wrzucenie kamieni.