From the river to the sea

From the river to the sea (arab. ‏من النهر إلى البحر‎; dosł. „od rzeki do morza”) – slogan polityczny odnoszący się do obszaru między rzeką Jordan a Morzem Śródziemnym. Teren ten był historycznie znany jako Palestyna, w latach 1922–1948 administrowany przez Brytyjczyków jako terytorium mandatowe Palestyny, a obecnie obejmuje państwo Izrael oraz okupowane terytoria palestyńskie: Zachodni Brzeg i Strefę Gazy. Zwrot i jego warianty były używane zarówno przez Palestyńczyków, jak i przez Izraelczyków, aby wyrazić ideę istnienia jednego państwa obejmującego cały ten obszar.

W latach 60. Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP) posługiwała się tym hasłem, domagając się – w jej rozumieniu – „dekolonizowanego” państwa obejmującego całość Palestyny Mandatowej. Od 1969, po kilku modyfikacjach, OWP wykorzystywała je jako wezwanie do rozwiązania jednopaństwowego, zakładającego powstanie „jednego demokratycznego, świeckiego państwa, które zastąpiłoby etnoreligijne państwo Izrael”.

Dla wielu propalestyńskich działaczy hasło to stanowi „wezwanie do pokoju i równości” po dekadach izraelskiej okupacji i wojskowej kontroli nad Palestyńczykami. Jednocześnie wielu Żydów odbiera je jako wezwanie do zniszczenia Izraela. Zwrot ten często pojawia się podczas propalestyńskich demonstracji na całym świecie. W 2017 Hamas umieścił go w swojej karcie ideowej; wykorzystanie hasła przez palestyńskie ugrupowania zbrojne stało się podstawą krytyki, według której slogan ten oznacza wezwanie do likwidacji Izraela oraz usunięcia bądź eksterminacji jego żydowskiej ludności. Część państw rozważała jego delegalizację, uznając go za antysemickie wezwanie do przemocy.