Konstytucja

Konstytucja (od łac. constituo „urządzać, ustanawiać, regulować”) – zestaw podstawowych norm i zasad prawnych określających formę władzy publicznej w danym społeczeństwie. We współczesnych społeczeństwach najczęstszą formą konstytucji jest konstytucja spisana, która jest najważniejszym aktem prawnym w danym państwie i podstawowym źródłem prawa w danym systemie prawnym.

Obok konstytucji-aktu prawnego (konstytucji w sensie formalnym) można mówić także o konstytucji w sensie materialnym, rozumiejąc pod tym pojęciem rzeczywisty ustrój czy układ najważniejszych instytucji publicznych. Jeszcze w XIX w. często te dwa znaczenia starano się wyraźnie oddzielać pojęciowo. Na konstytucję-akt mówiono: ustawa zasadnicza, karta konstytucyjna czy ustawa rządowa.

Poszczególne państwa różnią się jeżeli chodzi o cechy i funkcje ustrojowe konstytucji. Nie wszystkie państwa mają konstytucję w sensie formalnym. Pierwsze takie konstytucje pojawiły się pod koniec XVIII w. i stopniowo (od XIX w.) stały się standardem ustrojowym. Ich ustanowienie miało związek z powstaniem konstytucjonalizmu - ideą polityczną, zgodnie z którą władza publiczna (wcześniej w rękach monarchy) powinna być ograniczona prawem i oparta na kompetencjach konstytucyjnych, a obywatele powinni być chronieni przed arbitralnością władzy. Konstytucja miała być najwyższym prawem w danym kraju i była często traktowana jako forma polityczno-prawnej umowy pomiędzy rządzonymi i rządzącymi, lub pomiędzy samymi rządzącymi na temat formy rządów, jaki powołują.