Socjalizm

Socjalizm (łac. socialis – społeczny) – szerokie i wewnętrznie zróżnicowane spektrum idei, doktryn społeczno-ekonomicznych oraz ruchów politycznych, których wspólnym celem jest ustanowienie ładu społecznego opartego na zasadach równości, wspólnotowości, sprawiedliwości społecznej oraz racjonalnego zarządzania gospodarką. Kluczową cechą socjalizmu jest postulat przewagi własności społecznej nad własnością prywatną, szczególnie w odniesieniu do środków produkcji i zasobów naturalnych. W tym ujęciu produkcja dóbr postrzegana jest jako wysiłek zbiorowy, a jej efekty powinny służyć całemu społeczeństwu, a nie wyłącznie właścicielom kapitału.

Socjalizm może przybierać różne formy – od radykalnych (rewolucyjnych), zakładających głęboką przebudowę stosunków społecznych (w tym niekiedy odrzucenie instytucji takich jak rodzina, religia, klasy społeczne czy państwo), po nurty umiarkowane (ewolucyjne), opowiadające się za stopniowymi reformami w ramach istniejących struktur. Istnieje wiele odmian socjalizmu – zarówno w teorii, jak i praktyce historycznej – co czyni go jedną z najbardziej różnorodnych tradycji myśli politycznej. Już w latach 20. XX wieku Angelo Rappoport wyróżniał ponad czterdzieści definicji socjalizmu, co potwierdza jego wielowymiarowość.

W ujęciu marksistowskim socjalizm stanowi fazę rozwoju społecznego następującą po kapitalizmie, prowadzącą do bezklasowego społeczeństwa komunistycznego. W praktyce politycznej termin ten bywa też używany w odniesieniu do niektórych nurtów anarchizmu czy syndykalizmu.