Stanisław Pyjas

Stanisław Włodzimierz Pyjas (ur. 4 sierpnia 1953 w Gilowicach, zm. 7 maja 1977 w Krakowie) – działacz opozycyjny okresu PRL, student filologii polskiej i filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego śmierć w niewyjaśnionych okolicznościach na kilka dni przed juwenaliami wstrząsnęła środowiskiem akademickim Krakowa i Polski. Śledztwo i sekcję zwłok przeprowadzono po raz pierwszy w 1977 r., wtedy jeden z biegłych, doc. dr Kazimierz Jaegermann, nie złożył podpisu pod protokołem z sekcji. Po latach dokonano także ekshumacji zwłok Pyjasa w trakcie kolejnego śledztwa IPN prowadzonego od 2008 r. Jest pochowany na cmentarzu w Gilowicach.

Syn nauczycielki Stanisławy (1930–2023) i oficera WOP Floriana. W 1972 ukończył I Liceum Ogólnokształcące w Żywcu. Podczas studiów mieszkał w Domu Studenckim „Żaczek” przy alei 3 Maja.

W latach 1976–1977 spontanicznie włączył się do organizowania protestów przeciwko represjom władzy wobec robotników z Radomia i Zakładów Mechanicznych Ursus. Współpracował z Komitetem Obrony Robotników. Z powodu swej działalności znalazł się w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa. Z zachowanych w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów wynika, że był rozpracowywany od lutego 1976 roku w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. „Optymiści” (nr rej. WUSW Kraków 16863) oraz SOR kryptonim „Niepoprawni” (nr rej. WUSW Kraków 17303). Wspólnie z Bronisławem Wildsteinem brał udział w działalności nieformalnej grupy studenckiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, zwanej „Anarchiści”. Materiały dotyczące Pyjasa złożono 7 maja 1976 roku w Archiwum Wydziału „C” KMMO w Krakowie pod sygnaturą 13645/II-gr (IPN Kr 0178/1) i 15481/II (IPN Kr 010/12065).